Ғылыми метрикалық көрсеткіштер

Ғылыми метрикалық қорлар – Әлемдегі жаңашылдық деп айтуға болмайды, өйткені оның тарихы XIX ғасырдың 70 жылдарынан басталады, осы кезде ғылыми талдаудың екі индексі пайда болды – 1873 жылы Shepard's Citations заң құжаттары индексі және  1879 жылы Index Medicus медицина бойынша ғылыми жарияланымдар, олар 2004 жылға дейн болған. Интернеттің дамуына байланысты Web of Science, SCOPUS және басқа да ғылыми метрикалық қорлар пайда болды.

Ғылыми метрикалық көрсеткіштер – авторлардың немесе ұйымдардың белсенділік индекстері, жарияланым маңыздылығы  журналдың ғылыми беделділігіне байланысты. Авторлар мен ұйымдардың ғылыми-зерттеу қызметінің  болашағы мен жай-күйін бағалау үшін, оларды әр түрлі рейтингтерде  салыстыру және саралау үшін пайдаланылады.      

Бүгінгі таңда көптеген халықаралық дәйексөз жүйелері бар (библиографиялық қор): Web of Science, Scopus, Web of Knowledge, Astrophysics, PubMed, Mathematics, Chemical Abstracts, Springer, Agris, GeoRef. Халықаралық дәйексөз жүйелердің ішінде бүкіл әлемге танылатын ең беделдісі «Web of Science» және «Scopus» жүесі.  Бұл жүйеге кірген журналдар Жоғары аттестаттау комиссиясымен (ЖАК) ресми түрде танылған.

Web of Science (WoS, алдыңғы атауы ISI Web of Knowledge) – ғылыми журналдар мен патенттердегі жарияланымдардың реферативтік деректер қорын біріктіретін, оның ішінде, жарияланымдардан дәйексөз алуды ескеретін Thomson Reuters компаниясымен әзірленіп ұсынылған, іздеу платформасы.

Web of Science іздеу платформасы Web of Knowledge іздеу платформасында орналастырылады. 

Web of Knowledge – ғылыми журналдар мен патенттердегі жарияланымдардың реферативтік деректер қорын біріктіретін, оның ішінде, жарияланымдардан дәйексөз алуды ескеретін Thomson Reuters компаниясымен әзірленіп ұсынылған, іздеу платформасы.

Платформада библиографиялық ақпаратты талдау, басқару және іздеудің кіріктірілген мүмкіндіктері бар.

ДҚ негізі келесіден тұрады:

  • Science Citation Index Expanded –жаратылыстану және нақты ғылымдар (жаратылыстану-ғылыми, техникалық және медициналық журналдар) бойынша дәйексөз алу индексі;  
  • Social Sciences Citation Index (SSCI) – әлеуметтік ғылымдар (экономикалық, қоғамдық журналдар) бойынша дәйексөз алу индексі;  
  • Arts&Humanities Citation Index (A&HCI) – өнер және гуманитарлық ғылымдар (археология, архитектура, өнердің барлық түрлері, әдебиет, тарих, философия, дін туралы журналдар) бойынша дәйексөз алу индексі;  

Адрес входа: http://wokinfo.com/products_tools/multidisciplinary/webofscience/

Орыс тіліндегі ақпараттық портал: http://wokinfo.com/russian/

Web of Science® деректер қоры жаратылыстану, қоғамдық, гуманитарлық ғылымдар және өнер саласында сізге қажетті мәселелердің релеванттық деректерін алуға арналған 12 мыңнан астам жарияланымдар туралы ақпаратты және 148 000 конференция материалдарын қамтиды.  

Басты мүмкіндіктер

Web of Science келесі мүмкіндіктерді бере алады:

  • Дәйексөз алу көрсеткіштері жоғары болған мақалалар мен конференция материалдарын табу;
  • Бір-бірімен байланысты салаларда маңызды нәтижелерді білу;
  • Дамып келе жатқан үрдісті анықтау, бұл зерттеудегі жақсы нәтижелерге қол жеткізуге, сондай-ақ  гранттар алуға көмектеседі;
  • Дәйексөз алу көрсеткіштері жоғары әлеуетті серіктес авторларды анықтау
  • Іздеу, мақала жазу, библиографияны жасауды біріңғай үдеріске келтіру.

Назар аударыңыз: Деректер қорында толық мәтінді мақалалар берілмеген, алайда әр жарияланымдарда кездесетін барлық библиографиялық сілтемелер тізімдері бар, бұл қысқа мерзімде қажетті тақырып бойынша толық библиография алуға мүмкіндік береді.  

 

SCOPUS

Scopus (SciVerse Scopus) (http://www.scopus.com) Elsevier баспа корпорациясы құрған әлемдегі ең ірі көп пәндік библиографиялық және рефераттық деректер қоры. Бұл деректер қорының негізгі функцияларының бірі іздеу жүйесіне кіріктірілген дәйексөз алу туралы ақпарат болып табылады.  Scopus әлемнің 5 мыңнан бастап ғылыми баспаларының 18 мыңнан астам ғылыми журналдарын,  200-ге жуық ресейлік журналдарды,  АҚШ, Еуропа, Жапонияның 13 млн. патентін, ғылыми конференциялар материалдарын қамтиды. Web of Science деректер қорынан Scopus-тың айырмашылығы гуманитарлық пәндер және өнер саласы бойынша басылымдар жоқ,  әлеуметтік ғылымдар бойынша – 17% пайыз, пайыздық қатынаста қарастырсақ жаратылыстану ғылымдары мен техниканы әлдеқайда кеңірек көрсетеді – 83%.

Scopus деректер қорының артықшылықтары

  • Әлемдегі қолданыстағы деректер қорынан қарағанда толықтығы мен ретроспективті тереңдігімен арта түседі. 
  • Ресейлік ұйымдар, ресей журналдар және ресейлік авторлар бойынша, атап айтқанда дәйексөз алу көрсеткіштері бойынша толық ақпарат.
  • Авторларды, ұйымдарды, зерттеулер мен журналдардың бағытталуын бағалауға көмектесетін зерттеу тиімділігін бақылау құралдары.  
  • Эмбаргоның болмауы, баспа нұсқасының шыққанына дейін көптеген рефераттардың пайда болуы және индекстеу.
  • Игеруге ыңғайлы қарапайым интерфейс.
  • Түрлі дереккөздерден (ғылыми журналдарда, патенттер, Интернеттегі ғылыми сайттардан) іздеудің барлық мүмкіндігін пайдалана отырып, табылған нәтижелерді, журналдар атауларын, авторлардың аты-жөні, ұйымдар, жариялынымдар типі және т.б. бірден көру мүмкіндігі.
  • Журналдың жазылу түрлерін, автордың аты-жөнін, ұйымның атауын көрсету.

 

НЕГІЗГІ АНЫҚТАМАЛАР

Ғылыми мақалалардың дәйексөз келтіру индексі – бұл жарияланымдардың мақалалар тізімінде көрсетілген сілтемелерді индектсеу және осы сілтемелердің сандық көрсеткіштерді ұсынатын ғылыми жарияланымдардың реферативтік деректер қоры.

Авторда дәйексөз келтіру индексі болуы мүмкін емес, тек дәйексөз келтіру көрсеткіші болуы мүмкін.  Дәйексөз келтіру көрсеткіші әр нақты ресурста ақпарат негізінде жүзеге асырылады. Дәйексөз келтіру индексі көрсеткіштерінің есебі әрбір нақты ресурста ақпарат (дереккөздер) негізінде жүзеге асырылады, сондықтан бір автордың дәйексө келтіру көрсеткіші түрлі ресурстарда бір бірінен ерекшелінуі мүмкін.  

Импакт-фактор дегеніміз не?

Ғалымдар деңгейін бағалаудың стандартты 2 тәсілі бар. Біріншісі – дәйексөз келтіру индексі, екіншісі – импакт-фактор.

Импакт-факторды 1960 жылдары Пенсильваниядағы (АҚШ) Ғылыми ақпарат институтының (Institute of Scientific Information, ISI) негізін қалаушы және құрылымдық лингвист Юджин Гарфильд ұсынған. Бұл журналдағы мақалалардан дәйексөз келтіру салыстырмалы көрсеткіші. Ол былай есептелінеді: алдыңғы екі жылғы журналға шыққан есеп жылындағы мақалалардан дәйексөз келтіру саны осы мақалалардың жалпы санына бөлінеді. Басылымдар нөмірлері аз шығатын болған сайын жеке  дәйексөз келтірудің үлесі көп (сондықтан  көшбасшы журналдардың ішінде жылдық журналдар көп), бірақ оның ықтималдығы аз. Сондықтан жоғары импакт-фактордың ең үздік кандидаты – бұл өте сирек шығатын журнал.

Импакт-фактор – ғылыми журналдардың маңызды сипаттамасы. Ол жыл сайын ғылыми ақпарат Институтымен есептеледі. Журналдың импакт-факторы журналдағы мақалаларға берілген сілтемелердің қатынасы  белгілі бір кезеңдегі (әдетте 3 жыл) осы журналда жарияланған мақала санына тең.

Импакт-фактор журнал мақалаларынан орташа дәйексөз келтірудің талдануының жиілігін айқындаушы  болып табылады. Импакт-фактор журналдарға жарияланатын мақалалардың өнімділігі мен дәйексөз келтіруін, яғни журналдың ғылыми-танымалдылығын бағалау арқылы жұмыстың сапасын айқындайды.

Импакт-факторда дәйексөз келтірілген мәліметтер бар:

  • мақалалар;
  • сын пікірлер;
  • конференция еңбектері;
  • техникалық ескертулер;
  • толықтырулыр.

Импакт-фактор мынандай жағдайда ескерілмейді:

  • баспа ескертулері;
  • талылаулар;
  • пікірлер;
  • жумыс кездесулер;
  • кітапқа шолу;
  • жаңалықтар;
  • хаттар (мақала хаттардан басқа).

Дәйексөз келтіру индексі бір автордың мақаласынан басқа авторлар неше рет дәйексөз келтіргенін көрсетеді (дәйексөз келтірудің жиынтық көлемі, Хирша индексі және т.б.). Әдетте, ғалымның еңбектері импакт-факторы жоғары жұрналдарға жарияланған болса, онда оның дәйексөз алу индексі үлкен болады.

1960 жылдары Юджин Гарфилд ашқан Ғылыми ақпарат институты (ISI) ғылыми журналдарға жарияланған мақалаларға алғаш дәйексөз келтіру индексін енгізген, «Science Citation Index (SCI)» дәйексөз келтіру индексіне бастама берген, содан кейін («Social Sciences Citation Index», SSCI) қоғамдық ғылымдар мен («Arts and Humanities Citation Index», AHCI) өнер бойынша дәйексөз келтіру индексін енгізді. Қазіргі таңда берілген индекс Web of Science базасында ұсынылған және ол Thomson Reuters қолдайтын Web of Knowledge платформасының көптеген ресурстарының бірі болып табылады.

Хирша индексін ғылыми метрика мен библиометрика бойынша емес, физика маманы Хорхе Хирш ойлап тапты. Ғалым индексі h-қа тең, егер һ мақала һ рет дәйексөз келтірілсе. Егер ғалым 10 мақала жазса, оның 9-на 1 реттен дәйексөз келтірілсе, ал 1 – 100 рет болса, онда оның Хирша индексі бірге тең болады. Өйткені екі сілтеме берілген мақала жоқ. Ғалымның мақалалары көп, олардың көбісіне белсенді дәйексөз келтірілсе, онда ол Хиршаның жақсы көрсеткіші болып табылады.

Web of Science бойынша журналдың Impact Factorын қалай анықтау керек?

Егер ұйым Web of Science-ке жазылған болса, онда журналды іздеу және оның  Импакт-факторын анықтау жеңіл болады. Егер ұйым берілген ғылыми метрикалық IT-платформаға жазылмаған болса, http://www.bioxbio.com/if сілтемесі арқылы іздеуді іске асыруға болады.